سایت رسمی دکتر سید علی حسینی

ضرورت اظهار نظرهای تخصصی

آقای دکتر قاضی زاده هاشمی وزیر محترم بهداشت و درمان در سومین کنگره انجمن علمی روانپزشکی از خودشیفتگی برخی مسئولین سخن گفت و به تریبون داران توصیه کرد که زحمت روانپزشکان را زیاد نکنند. او از سه واژه کلیدی عَلَمو قَلَم و حَرَم استفاده کرد و از اظهار نظر سرداران عَلَم، قلم و حرم در همه حوزه ها گله کرد .

اما تا چه اندازه حرف ایشان درست است ، تخصص گرایی چه جایگاهی در فرهنگ غنی اسلامی و ملی ما دارد نکته ای است که بایستی بیشتر به آن پرداخت. معتقدم آقای دکتر هاشمی به یک مسئله اساسی در فرهنگ ما توجه کرد که زوایای بسیار روشنی دارد و البته بطور گسترده ای مورد بی توجهی قرار می گیرد .

اصالت فرهنگ دینی و ملی ما به پرهیز از ورود های غیرتخصصی به مباحث و تفکر و تعمق قبل از هرگونه اظهار نظر تاکید دارد .

پشتوانه تفکر و تدبر، علم است چرا که تفکر بدون علم میسر نمی شود . پس باید نسبت به هر امری ابتدا علم پیدا کرد و سپس سخن گفت . امام کاظم (ع) در حدیثی خطاب به هشام بن حکم فرمود : "یا هِشامُ! ثُمَّ بَینَ انَّ الْعَقْلَ مَعَ الْعِلْمِ"  فقول : " و تِلْک الْامْثالُ نَضْرِبُها لِلنّاسِ وَ ما یعْقِلُها الَّا الْعالِمونَ " قرآن کریم در سوره اسراء آیه 36 می فرماید : "وَلا تَقفُ ما لَيسَ لَكَ بِهِ عِلمٌ ، إِنَّ السَّمعَ وَالبَصَرَ وَالفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنهُ مَسئولًا "

اینگونه آیات و روایات روشنگر درخصوص اهمیت علم و دانستن پیش از اظهار نظر فراوان است و همین تمیز بین عالم و جاهل است جایی که خداوند متعال می فرماید :  " فَبَشِّرْ عِبَادِی الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِکَ هُمْ أُولُو الألْبَابِ ".(سوره زمر آیات 17 و 18)

بشارت خدا به انسان هایی که حرف ها را می شنوند و بهترین را انتخاب می کنند . این سخن در وهله اول خطاب به کسانی است که سخن می گویند که چون در معرض انتخاب شنوندگان قرار دارند پس باید با تفکر و علم سخن بگویند تا سخنانش مورد قبول قرار گیرد .

قطعاً سنجیده سخن گفتن و اظهار نظر عالمانه برای طبقاتی از جامعه که مسئولیت بیشتری نسبت به جامعه ، فرهنگ و مردم دارند از اهمیت بیشتری برخوردار است و انتظار می رود که هرکسی در حوزه تخصصی خود سخن بگوید البته در این بین طبقه ای از مسئولین هستند که ورودشان بطورکلی در مباحث مختلف، جزئی از کارشان است مثلاً چگونه می شود نماینده مجلس درخصوص مسائل مختلف سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی سخن نگوید در حالیکه او ناظر به اجرای صحیح قوانین است و اظهار نظر حق و تکلیف اوست و یا ائمه جمعه در خصوص مسائل مختلف سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی سخن نگوید در حالیکه او باید در خطبه های نماز جمعه به ابعاد مختلف جامعه توجه داشته باشد. اما سخن این است که آنوقتی که قرار است به عمق موضوع پرداخت قطعاً بایستی نظر کارشناسانه باشد و بدون علم و آگاهی سخنی گفته نشود و در اینگونه مسئولیت ها بایستی از نظر کارشناسان امر بهره جست . قطعاً اینگونه اقشار به اندازه اختیاراتشان مسئول اند و بایستی با شناخت کامل سخن بگویند.

در کشور ما بویژه در دهه های اخیر ضربات مهلکی به فرهنگ اصیل وارد شده و به اعتقاد من بیشترین تخریب در عرصه فرهنگی انجام گرفته است که قطعاً عواملی شکل گرفته که نتیجه آن به اینجا رسیده .

اینکه مثلاً مداحانی که بنام مذهب و دین و عاشورا در خدمت مردمند به عرصه سیاست آنهم از نوع حزبی و جناحی وارد می شوند و هرگونه سخن زشت و رکیک را در مراسم مذهبی به زبان می آورند و یا افرادی که بدون مطالعه منابع موثق هرگونه تحریف و حتی افترا به خاندان عصمت و طهارت روضه می خوانند و از عواطف دینی و مذهبی مردم سوء استفاده شود نمونه هایی از این دست است .

بنظر می رسد به زعم برخی هر آنچه که با هدف جمع کردن و گریاندن مردم صورت گیرد صواب و نیک است درحالیکه هر آنچه که خلاف عقل و منطق گفته شود نه تنها نتیجه مثبتی ندارد بلکه در دراز مدت تخریب بزرگی را بدنبال خواهد داشت .

امروزه اظهار نظرهای غیر کارشناسی ، خود فرهنگی شده در لایه های مختلف اجتماعی حتی در حوزه های پزشکی و فنی که اموری کاملاً تخصصی هستند در حالیکه فرهنگ غنی ما از تخصص گرایی و مذمت ورود غیرتخصصی به مباحث مختلف است .

چه زیباست کلام : لا ادری . من نمی دانم .

از قدیم الایام در فرهنگ ما این مقوله یکی از بنیادی ترین محاورات بوده است در کلام بزرگان نیز به وفور دیده می شود ، جایی که ابو علی سینا دانشمند، فیلسوف و طبیب معروف جهان و ایران در اوج پختگی علمی می گوید :

" تا بدانجا رسید دانش من که بدانم همی که نادانم "

یا جایی دیگر می گوید :

دل گرچه در این بادیه بسیار شتافت                                        یک موی ندانست ولی موی شکافت

اندر دل من هزار خورشید بتافت                                           آخر به کمال ذره ای راه نیافت

یا فردوسی بزرگ می گوید :

چنین داد پاسخ که دانش بس است                                                 ولیکن پراکنده با هر کس است

در این سخن دو نکته مهم وجود دارد ، اول گستردگی دانش و دوم اینکه شاخه های دانش در اختیار یک نفر قرار ندارد و هرکسی سهمی از آن دارد و در میان مردم پراکنده است .

فردوسی در جایی دیگر انسان های مدعی همه چیز فهم را نادان ترین مردم می داند .

هر آنگه که گویی که دانا شدم                                                       بهر دانشی بر توانا شدم

چنان دان که نادان تری آن زمان                                              مشو بر تن خویش بدگمان

اینگونه جملات زیبا و عاقلانه در ادبیات غنی پارسی فراوان است فقط به یک مورد دیگر اشاره می شود . خواجوی کرمانی شاعر خوش بیان می گوید :

اهـل خـرد گـرچـه درین ره بسند                              در همه چیزی نـه بـه تنهـا رسنـد
جمـله همـه راه بـدیـن پـی بـرند                                  ورنه از این باغچه گل کی برند
هـر چـه در آفـاق ز خیـر و ز شر                                   هـر کـه در آفـاق، شنـاسـد مـگر
سـفره حکمت نـه بـه یک جا نهند                                       تحفه دانش نه بـه یـک تـن دهند     اهل معـانـی کـه سخـن پـرورند                                  هـریک از ایـن گنـج نصیبی برند
عقـل در ایـن ره همـه دانـی ندید                                 او همـه دانـست کـه عقـل آفـرید
هـر شجـری را ثمـری داده­انــد                                                    هــر صـدفـی را گهــری داده­انـد

در پایان به چند مورد از تبعات سخن گفتن بدون علم در جامعه اشاره می شود .

1)     اظهار نظرات غیرتخصصی مقدمه مسند گزینی غیرتخصصی است . وقتی قرار باشد هر کسی در هر حوزه ای سخن بگوید قطعاً به خود اجازه می دهد که در هر سمت و مسئولیتی هم ایفای نقش کند که این خود ندانم کاری ، ضعف و فساد اداری و نهایتاً ناکارآمدی را در هر سیستمی بدنبال خواهد داشت .

2)     تخریب اعتقاد قاعده "  اصل بر برائت است " اگر قرار باشد هر آنچه گویندگان و تریبون داران بعنوان انسان های مورد اعتماد می گویند بپذیریم و بعد از آن یکی یکی به عدم صحت گفتارشان برسیم در دراز مدت اصل را بر عدم صحت گفته ها می گذاریم مگر اینکه خلاف آن اثبات شود و این تخریب بزرگی است که در اعتقادات انسانی و اسلامی جامعه بوجود خواهد آمد .

3)     ترویج گفتمان افراطی گری و سفسطه کاری از دیگر تبعات این رویه مذموم است . در جایی که تفکر و علم نباشد گویندگان به نتیجه و هدف فکر می کنند و ابزار را به خدمت هدف استخدام   می کنند ، قرار این می شود که از چه کسی دفاع کنیم و بر چه کسی بتازیم با هر وسیله ای که شده . خلط مباحث ، سفسطه کاری و تعریف صفر و صد در گفتمان ها اصل حقیقت گویی و درستی میشود فرع ماجرا . مصلحت گرایی بجای حقیقت گرایی و منافع شخصی و باندی بجای منافع ملی و افراط گرایی بجای عدالت طلبی جایگزین خواهد شد و تبعات فراوان دیگری که بدنبال خواهد داشت . بهرحال امروز عمق ماجرا در کشور ما برای همه روشن است اما جای خالی واعظان حقیقی و منصف و البته عاملان آن خالی است و باید قدردان افرادی مثل دکتر هاشمی باشیم در
فضای کاملاً محافظه کار دوران چنین سخنانی می گویند .

 

                                                                                        سید علی حسینی

                                                آذر ماه 1395

نظر خود را اضافه کنید.

شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

کلیه حقوق برای سایت دکتر سید علی حسین محفوظ می باشد © 1394

بالا نسخه رومیزی